Wakacje oznaczają dla dziecka odpoczynek, zabawę i nowe doświadczenia, ale dla dziecka w spektrum autyzmu mogą być również czasem wielu dodatkowych wyzwań. Zmiana codziennego rytmu, podróż, tłum ludzi, hałas, nowe miejsce czy nieznane osoby mogą powodować przeciążenie i stres.
Nie oznacza to jednak, że trzeba rezygnować z wyjazdów. Dobre przygotowanie może znacznie ułatwić dziecku odnalezienie się w nowych sytuacjach. Warto wcześniej przećwiczyć podstawowe zasady bezpieczeństwa i ustalić prosty plan działania na wypadek zagubienia, rozdzielenia z rodzicem czy innej sytuacji kryzysowej.
Dlaczego wakacje mogą być trudniejsze dla dziecka w spektrum?
Dziecko w spektrum autyzmu może inaczej reagować na bodźce i nie zawsze prawidłowo odczytywać intencje innych osób. W zatłoczonym miejscu problemem może być zarówno nadmiar dźwięków i ruchu, jak i trudność z szybkim podjęciem decyzji.
Szczególnego znaczenia nabiera to w sytuacji stresowej. Dziecko, które na co dzień potrafi podać swoje imię czy numer telefonu, po zagubieniu może zamilknąć, nie odpowiadać na pytania albo mieć trudności z przypomnieniem sobie wcześniej poznanych informacji. Dlatego bezpieczeństwo warto ćwiczyć wcześniej, a nie dopiero podczas wakacyjnego wyjazdu.
Jak przygotować dziecko na możliwość zagubienia?
Jedną z najważniejszych kwestii jest ustalenie prostego planu. Dziecko powinno wiedzieć, co zrobić, jeśli nagle nie widzi rodzica. W zależności od wieku i możliwości może to oznaczać, aby pozostało w miejscu, w którym ostatnio widziało opiekuna, skontaktowało się telefonicznie z rodzicem albo zwróciło się do określonej osoby dorosłej o pomoc.
Warto wcześniej wskazać osoby, do których można podejść w razie problemu. Może to być policjant, ratownik, pracownik ochrony lub pracownik sklepu. Dziecko powinno również wiedzieć, że w sytuacji zagrożenia może głośno wołać o pomoc.
Dobrym rozwiązaniem jest przygotowanie danych kontaktowych opiekuna. Można umieścić je na przykład w opasce, specjalnej zawieszce lub wszywce. Starsze dziecko może mieć telefon z zapisanymi numerami rodziców, natomiast w przypadku młodszych dzieci rodzice mogą rozważyć urządzenie umożliwiające lokalizację.
Najważniejsze zasady warto przećwiczyć przed wyjazdem:
- dziecko powinno wiedzieć, do kogo może zwrócić się o pomoc;
- warto ustalić jedno łatwe do zapamiętania miejsce spotkania;
- należy przećwiczyć telefonowanie do rodzica oraz wezwanie pomocy;
- dziecko powinno wiedzieć, że nie wolno odchodzić z nieznajomą osobą ani wsiadać do jej samochodu.
Zasady trzeba dopasować do możliwości konkretnego dziecka. Nie chodzi o nauczenie go długiej listy reguł, ale o stworzenie prostego schematu, który będzie możliwy do wykorzystania również w stresie.
A tutaj opisujemy, dlaczego młodzież czuje się coraz bardziej samotna.
Co zrobić, gdy dziecko się zgubi?
Jeżeli dziecko zaginie, nie należy zwlekać z rozpoczęciem poszukiwań ani czekać określonej liczby godzin. W Polsce zaginięcie dziecka należy zgłosić służbom możliwie szybko. Numer alarmowy 112 służy do zgłaszania sytuacji wymagających natychmiastowej pomocy.
Rodzice mogą również skorzystać z całodobowego telefonu Fundacji ITAKA dotyczącego zaginionych dzieci i nastolatków – 116 000.
W przypadku dziecka w spektrum warto przekazać służbom informacje nie tylko o wyglądzie, ale także o sposobie komunikowania się dziecka, jego typowych reakcjach na stres czy szczególnych zachowaniach. Takie informacje mogą ułatwić prowadzenie poszukiwań.
Ucieczki i oddalanie się od opiekunów
Niektóre dzieci w spektrum mają skłonność do nagłego oddalania się od opiekunów. W nowym miejscu ryzyko może wzrosnąć, ponieważ dziecko może zainteresować się określonym obiektem, dźwiękiem lub miejscem i przestać zwracać uwagę na otoczenie.
Przed wyjazdem warto więc zastanowić się, jakie sytuacje są najbardziej prawdopodobne w przypadku konkretnego dziecka. Jeżeli wcześniej zdarzało mu się oddalać, należy odpowiednio zwiększyć nadzór podczas pobytu nad wodą, w pobliżu ulic, na dworcach czy w innych miejscach, w których szybkie odnalezienie dziecka może być trudne.
Pomocne może być także wcześniejsze obejrzenie miejsca wyjazdu na zdjęciach lub mapie. Dziecko może dzięki temu łatwiej zaakceptować nową przestrzeń i wiedzieć, czego się spodziewać.
Bezpieczeństwo w kontaktach z innymi osobami
Dzieci w spektrum mogą mieć trudności z rozpoznawaniem niektórych intencji społecznych. Warto dlatego rozmawiać z nimi o sytuacjach, w których ktoś proponuje wspólny spacer, przejażdżkę samochodem, prezent czy słodycze.
Jednocześnie nie należy ograniczać edukacji dotyczącej bezpieczeństwa do prostego komunikatu „nie rozmawiaj z obcymi”. Znacznie bardziej praktyczne jest pokazanie dziecku, kiedy może zaufać dorosłemu i poprosić go o pomoc.
Podczas wakacji mogą pojawić się także sytuacje związane z wyśmiewaniem, nękaniem czy próbą wykorzystania dziecka przez rówieśników. Dobrze wcześniej wyjaśnić, czym jest przemoc i jakie zachowania powinny skłonić dziecko do odejścia od grupy i poinformowania zaufanej osoby dorosłej.
Sprawdź też, jakie zagrożenia i korzyści mogą występować dla dzieci z autyzmem w świecie online.
Bezpieczny wypoczynek nad wodą
Wakacje często oznaczają pobyt nad morzem, jeziorem lub basenem. W takich miejscach szczególnie ważne jest przestrzeganie podstawowych zasad bezpieczeństwa.
Dziecko powinno wiedzieć, że nie wolno samodzielnie wchodzić do wody ani skakać w nieznanym miejscu. Należy również zwracać uwagę na oznaczenia i polecenia ratowników. Niebezpieczne mogą być zwłaszcza spontaniczne skoki do wody, ponieważ uderzenie o dno może doprowadzić do bardzo poważnych obrażeń, w tym uszkodzenia rdzenia kręgowego.
W przypadku dziecka, które ma trudności z oceną ryzyka, sama rozmowa może nie wystarczyć. Zasady powinny być proste, konkretne i – jeśli to możliwe – wcześniej przećwiczone.
Jak ułatwić dziecku radzenie sobie ze stresem?
Bezpieczeństwo to nie tylko unikanie zagrożeń, ale również przygotowanie dziecka na przeciążenie sensoryczne. Hałas, tłum czy nagła zmiana planów mogą wywołać silny stres.
Warto przed wyjazdem ustalić, co dziecko może zrobić, kiedy poczuje się przeciążone. Dla jednego dziecka pomocne będzie odejście w spokojniejsze miejsce, dla innego słuchawki wyciszające, możliwość komunikowania się przez telefon lub po prostu chwila bez dodatkowych pytań.
Rodzic powinien również pamiętać, że nietypowe zachowanie dziecka w sytuacji kryzysowej nie musi oznaczać niechęci do współpracy. Silny stres może sprawić, że dziecko przestanie odpowiadać lub będzie potrzebowało więcej czasu na wykonanie prostego polecenia.
Słonecznik jako symbol niewidocznej niepełnosprawności
Podczas podróży, szczególnie lotniczych, przydatna może być również znajomość programu Hidden Disabilities Sunflower. Symbol słonecznika jest stosowany do sygnalizowania niewidocznych niepełnosprawności i może pomóc personelowi rozpoznać, że dana osoba może potrzebować dodatkowego wsparcia lub większej cierpliwości.
Nie zastępuje on oczywiście rozmowy z personelem ani indywidualnego przygotowania podróży, ale w odpowiednich miejscach może ułatwić komunikację.
