Zaburzenia osobowości nie są po prostu „trudnym charakterem” ani przejściowym pogorszeniem nastroju. Są to utrwalone wzorce myślenia, przeżywania emocji i zachowania, które mogą utrudniać relacje, pracę oraz codzienne funkcjonowanie. Ich rozpoznanie wymaga profesjonalnej oceny, ponieważ podobne objawy mogą występować również w innych zaburzeniach psychicznych.
Czym są zaburzenia osobowości?
Osobowość każdego człowieka jest inna. Różnimy się chociażby sposobem reagowania na stres, nawiązywania relacji czy podejmowania decyzji. Sama impulsywność, nieśmiałość, perfekcjonizm czy skłonność do konfliktów nie oznaczają jeszcze zaburzenia osobowości.
O problemie można mówić, gdy określone wzorce są:
- długotrwałe i występują w różnych sytuacjach,
- mało elastyczne i trudne do zmiany,
- wyraźnie nieprzystosowawcze,
- źródłem cierpienia lub poważnych problemów w życiu osobistym, społecznym albo zawodowym.
Takie cechy zwykle zaczynają się kształtować już w okresie dorastania lub we wczesnej dorosłości, choć ich nasilenie może zmieniać się w ciągu życia.
Jakie objawy mogą wskazywać na problem?
Obraz zaburzeń osobowości jest bardzo zróżnicowany. W zależności od rodzaju zaburzenia dominować mogą trudności związane z emocjami, relacjami, samooceną, kontrolą impulsów czy zaufaniem do innych.
Niepokój mogą budzić:
- powtarzające się i bardzo silne konflikty z bliskimi,
- znaczne trudności w kontrolowaniu emocji lub impulsów,
- skrajnie zmieniający się obraz siebie albo innych ludzi,
- silny lęk przed odrzuceniem lub opuszczeniem,
- trwała nieufność i podejrzliwość,
- wyjątkowo duża potrzeba podziwu i uznania,
- powtarzające się zachowania ryzykowne lub autodestrukcyjne,
- problemy z utrzymywaniem stabilnych relacji i pracy.
Aczkolwiek żaden pojedynczy objaw nie wystarcza do postawienia diagnozy.
Sprawdź też, jakie są różnice między psychiatrą, psychologiem i psychoterapeutą.
Borderline – niestabilność emocji i relacji
Jednym z częściej omawianych zaburzeń jest osobowość borderline. Charakterystyczne mogą być bardzo silne i szybko zmieniające się emocje, trudności z ich regulacją oraz wyjątkowo intensywne relacje z innymi.
U części osób występują:
- silny lęk przed odrzuceniem,
- gwałtowne zmiany nastroju,
- niestabilne poczucie własnej wartości lub tożsamości,
- impulsywne zachowania,
- przewlekłe poczucie pustki,
- zachowania samouszkadzające lub myśli samobójcze.
Nie oznacza to, że każda osoba z borderline doświadcza wszystkich tych objawów. Zaburzenie może mieć różny przebieg, a odpowiednio dobrana terapia może przynieść znaczną poprawę.
Narcystyczne zaburzenie osobowości
Potoczne określenie „narcyz” jest często używane wobec osób skoncentrowanych na sobie. W psychiatrii narcystyczne zaburzenie osobowości oznacza jednak znacznie bardziej złożony i utrwalony wzorzec funkcjonowania.
Może obejmować nadmierne poczucie własnej ważności, silną potrzebę podziwu, poczucie uprzywilejowania oraz trudności z uwzględnianiem perspektywy i potrzeb innych osób. Jednocześnie samo wysokie poczucie własnej wartości, ambicja czy pewność siebie nie są oznakami tego zaburzenia.
Jak wygląda diagnoza?
Zaburzeń osobowości nie powinno się rozpoznawać na podstawie internetowych testów ani pojedynczych zachowań. Diagnoza wymaga szczegółowego wywiadu przeprowadzonego przez specjalistę zdrowia psychicznego.
Podczas oceny bierze się pod uwagę:
- historię życia i rozwój objawów,
- sposób funkcjonowania w różnych relacjach,
- zachowanie w pracy lub nauce,
- sposób reagowania na stres,
- trwałość określonych wzorców,
- występowanie innych zaburzeń psychicznych.
Specjalista musi również rozważyć inne możliwe przyczyny trudności. Niektóre objawy mogą bowiem występować w depresji, zaburzeniach lękowych, chorobie afektywnej dwubiegunowej czy w następstwie traumatycznych doświadczeń.
A tutaj dowiesz się, kiedy zaburzenia psychiczne dają prawo do uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności.
Zaburzenia osobowości – jak wygląda leczenie
Podstawową metodą leczenia jest psychoterapia. Jej rodzaj dobiera się do problemów pacjenta, jego możliwości oraz rozpoznania. W przypadku borderline stosuje się terapię dialektyczno-behawioralną (DBT), która pomaga rozwijać umiejętności regulowania emocji, radzenia sobie z napięciem i budowania relacji.
W niektórych sytuacjach wykorzystuje się również inne podejścia psychoterapeutyczne, takie jak terapia schematów. Leki nie leczą bezpośrednio zaburzenia osobowości, ale lekarz może zastosować farmakoterapię w celu zmniejszenia określonych objawów lub leczenia współistniejących zaburzeń.
Czy z zaburzeniem osobowości można dobrze funkcjonować?
Diagnoza nie oznacza, że człowiek jest skazany na problemy przez całe życie. Wiele osób dzięki odpowiedniemu leczeniu uczy się lepiej rozpoznawać własne emocje, reagować na trudne sytuacje i budować bardziej stabilne relacje.
Ważne jest również, aby bliscy nie sprowadzali człowieka do diagnozy. Zaburzenie osobowości opisuje określone trudności w funkcjonowaniu, a nie całą osobę. Jeśli powtarzające się problemy emocjonalne lub relacyjne znacząco utrudniają życie, warto skonsultować je z psychologiem, psychoterapeutą lub psychiatrą.
