Dla wielu osób z niepełnosprawnością powrót na rynek pracy nie jest prosty. Jak wiadomo, bariery zdrowotne, społeczne czy organizacyjne potrafią skutecznie utrudnić podjęcie zatrudnienia. I właśnie dlatego powstały zakłady aktywności zawodowej, czyli miejsca, które łączą pracę z rehabilitacją i realnym wsparciem. Bardzo często są one pierwszym krokiem do większej samodzielności i aktywnego życia.
Co to jest zakład aktywności zawodowej?
Zakład aktywności zawodowej (ZAZ) to specjalnie utworzona jednostka, której głównym celem jest zatrudnianie osób z niepełnosprawnością oraz wspieranie ich w codziennym funkcjonowaniu.
Pracę znajdują tam przede wszystkim osoby ze znacznym stopniem niepełnosprawności, a także osoby z umiarkowanym stopniem, u których występują dodatkowe trudności, takie jak choroby psychiczne, autyzm czy niepełnosprawność intelektualna.
Jest to miejsce, gdzie praca dostosowana jest do możliwości pracownika, a jednocześnie stanowi też element rehabilitacji zawodowej i społecznej.
Kto może utworzyć taki zakład?
Zakłady aktywności zawodowej nie powstają przypadkowo. Mogą je tworzyć jednostki samorządu terytorialnego, takie jak gminy i powiaty, ale także organizacje działające na rzecz osób z niepełnosprawnością. Dobrym przykładem mogą być tutaj fundacje czy stowarzyszenia.
Warunkiem jest jednak to, że ich działalność musi być związana ze wsparciem i rehabilitacją tej grupy osób.
Jakie warunki trzeba spełnić?
Aby zakład mógł działać jako ZAZ, musi spełniać określone wymagania. Najważniejsze jest to, że większość zatrudnionych, czyli co najmniej 70%, muszą stanowić osoby z niepełnosprawnością.
Równie istotne jest odpowiednie przygotowanie miejsca pracy. Pomieszczenia powinny być bezpieczne i dostosowane do potrzeb pracowników zarówno pod względem stanowisk pracy, jak i przestrzeni wspólnych, takich jak toalety czy stołówki.
Zakład musi także zapewniać dostęp do opieki medycznej, rehabilitacji i wsparcia specjalistów. Nie chodzi więc tylko o zatrudnienie, ale o kompleksową pomoc.
Na koniec potrzebna jest jeszcze pozytywna opinia starosty, który ocenia, czy utworzenie takiego miejsca ma sens w danym regionie.
Zobacz też, kto może pracować w zakładach pracy chronionej.
Jak wygląda proces tworzenia zakładu?
W celu powołania zakładu aktywności zawodowej organizator składa wniosek do marszałka województwa. To właśnie z nim zawierana jest umowa dotycząca finansowania działalności z funduszy publicznych.
Wsparcie może być znaczące i wynosić nawet do 65% kosztów utworzenia zakładu oraz do 90% kosztów jego funkcjonowania. Jednak ostateczną decyzję o nadaniu statusu ZAZ wydaje wojewoda.
Czym jest zakładowy fundusz aktywności?
Każdy zakład aktywności zawodowej prowadzi specjalny fundusz, z którego finansowane są działania wspierające pracowników. Trafiają do niego m.in. dochody z działalności zakładu czy środki wynikające z ulg podatkowych.
Pieniądze te są przeznaczane na realne potrzeby osób z niepełnosprawnością. Mogą pomóc w zakupie sprzętu ułatwiającego codzienne życie, wsparciu mieszkaniowym czy finansowaniu szkoleń i kursów zawodowych.
Wszystko to sprawia, że ZAZ nie jest zwykłym miejscem pracy, ale przestrzenią rozwoju i wsparcia.
Możesz też wejść tutaj, aby sprawdzić, jak warsztaty terapii zajęciowej pomagają odzyskać samodzielność.
Na co trzeba uważać?
Należy zaznaczyć, że środki z funduszu muszą być wykorzystywane zgodnie z przepisami. W przeciwnym razie organizator może być zobowiązany do ich zwrotu, a także do dodatkowej wpłaty na rzecz PFRON.
Podobna sytuacja ma miejsce, gdy zakład przestaje działać lub traci swój status. W takiej sytuacji niewykorzystane środki również trzeba zwrócić.
A tu dowiesz się, ile wynosi dofinansowanie do wynagrodzeń osób z niepełnosprawnościami.
Co to jest zakład aktywności zawodowej – podsumowanie
Zakłady aktywności zawodowej pełnią bardzo ważną rolę w systemie wsparcia osób z niepełnosprawnością. Dają nie tylko możliwość pracy, ale zapewniają też poczucie sprawczości, kontakt z innymi ludźmi i szansę na większą samodzielność.
